آزمایش خون EGFR برای ارزیابی عملکرد کلیه و تشخیص بیماری های کلیوی

آزمایش-خون-EGFR

کلیه‌ها سیستم تصفیه اصلی بدن به شمار می‌آیند. کلیه‌ها مواد زائد را از بدن خارج می‌کنند و آنها را همراه با ادرار دفع می‌کنند. گلومرول‌ها فیلترهای کوچکی درون کلیه‌ها هستند. زمانی که کلیه از کار می‌افتد، در واقع این گلومرول‌ها هستند که عمل تصفیه را به خوبی انجام نمی‌دهند. چنانچه پزشک احتمال دهد که کلیه‌ها عملکرد مناسبی ندارند، دستور آزمایش نرخ فیلتراسیون گلومرولی (GFR) را می‌دهد. آزمایش GFR یک آزمایش خون ساده است

آزمایش GFR یک آزمایش خون ساده است که به هیچ آمادگی خاصی نیاز ندارد. در این آزمایش مقدار ماده زائد کراتینین در خون اندازه‌گیری می‌شود. این آزمایش به منظور ارزیابی عملکرد کلیه‌ها انجام می‌شود. پزشک معالج با توجه به نتایج آزمایش GFR میزان آسیب کلیه را تعیین می‌کند.

برای دریافت اطلاعات بیشتر درباره این آزمایش می‌توانید با ما تماس حاصل فرمایید.

انواع آزمایشات خون برای ارزیابی عملکرد کلیه‌ها


انواع-آزمایشات-خون-برای-ارزیابی-عملکرد-کلیه-ه

در آزمایش‌های خون متداولی که برای بررسی عملکرد کلیه‌ها انجام می‌شود، میزان اوره، کراتینین و بعضی نمک‌های محلول اندازه‌گیری می‌شود.

اوره یکی از مواد زائدی است که از تجزیه پروتئین‌ها به دست می‌آید. اوره معمولاً همراه با ادرار دفع می‌شود. بالا بودن غلظت اوره در خون (اورمی) علامت نقص عملکرد کلیه‌ها یا کاهش آب بدن است.

کراتینین ماده زائدی است که توسط عضلات تولید می‌شود. کراتینین وارد جریان خون می‌شود و معمولاً با ادرار از بدن دفع می‌گردد. بالا بودن غلظت کراتینین در خون علامت نقص عملکرد کلیه‌ها است و در این حالت تاثیر حجم عضلانی باید در نظر گرفته شود. احتمال بالا بودن کراتینین در افرادی که بدن عضلانی با چربی کم دارند، بیشتر از اشخاصی است که چربی زیاد و عضلات کم دارند.

تخمین نرخ فیلتراسیون گلومرولی (eGFR) آزمایش مفیدی برای ارزیابی عملکرد کلیه‌ها است. اگرچه میزان کراتینین در خون معیار مناسبی برای بررسی عملکرد کلیه‌ها است، اما آزمایش eGFR آزمایش دقیق‌تری است. از آزمایش کراتینین خون برای تخمین eGFR با توجه به سن، جنسیت و نژاد استفاده می‌شود. این تخمین معمولاً با رایانه انجام می‌شود و مقادیر در آزمایش خون کراتینین گزارش می‌شود.

نمک‌های سدیم، پتاسیم، کلراید و بی کربنات نمک‌های محلولی هستند که معمولاً اندازه‌گیری می‌شوند. از این نمک‌ها با اصطلاح الکترولیت نیز یاد می‌شود. غلظت غیرعادی این املاح در خون می‌تواند نتیجه نقش عملکرد کلیه باشد. به هم خوردن تعادل املاح در خون نیز می‌تواند دلیل غیرعادی بودن نتیجه آزمایش باشد.

دلایل انجام دادن آزمایش eGFR


آزمایش GFR به منظور ارزیابی عملکرد کلیه‌ها انجام می‌شود. چنانچه بیمار علائمی نشان دهنده بیماری کلیه داشته باشد یا بررسی کردن میزان تاثیرگذاری یک درمان مدنظر باشد، این آزمایش انجام می‌شود. بعضی علائم کلیه که انجام این آزمایش را ضروری می‌سازد، عبارت است از:

  • ورم کردن غیرقابل توضیح بدن
  • ادرار کف‌آلود
  • دشواری در ادرار کردن
  • احساس درد در بخش میانی پشت بدن

درمان زودهنگام برای پیشگیری از آسیب دیدن بیشتر کلیه‌ها ضروری است. چنانچه بیمار داروهایی مصرف کند که ممکن است بر عملکرد کلیه‌ها اثر بگذارد یا اگر سابقه ابتلا به بیماری‌های زیر را داشته باشد، پزشک معالج دستور آزمایش GFR می‌دهد:

  • دیابت
  • عفونت‌های مکرر مجاری ادراری
  • فشار خون بالا
  • بیماری قلبی
  • دشواری در ادرار کردن
  • وجود خون در ادرار
  • سنگ کلیه
  • بیماری کلیه پلی کیستیک
  • نارسایی کلیه

چنانچه بیماری کلیه تشخیص داده شده باشد، آزمایش GFR با هدف ارزیابی عملکرد کلیه‌ها انجام می‌شود. همچنین در صورت وجود سابقه خانوادگی بیماری کلیوی نیز پزشک دستور آزمایش GFR را برای بررسی وضعیت فعلی کلیه‌ها می‌دهد.

روش انجام آزمایش EGFR


روش-انجام-آزمایش-EGFR

ابتدا خون از بازوی  بیمار گرفته می‌شود. فرمول مخصوصی برای محاسبه GFR به کار برده می‌شود که متغیرهای زیر در آن در نظر گرفته می‌شود:

  • سن
  • جنسیت
  • نژاد
  • قد
  • وزن

کارشناس آزمایشگاه هنگام محاسبه GFR، این عامل‌ها را در نظر می‌گیرد.

عامل‌های تاثیرگذار بر نتیجه آزمایش


دقت آزمایش در شرایط زیر کاهش می‌یابد:

  • سن زیر ۱۸ سال
  • سالمند بودن
  • بارداری
  • ابتلا به بیماری کلیوی یا دیگر بیماری‌های جدی
  • بالاتر از حد متوسط بودن توده عضلانی، مانند بدنسازان
  • ابتلا به بیماری‌هایی که توده عضلانی بدن را کاهش می‌دهد.
  • رعایت رژیم گیاهخواری
  • چاقی

اگر در یکی از گروه‌های فوق جای می‌گیرید، با پزشک معالج خود درباره تاثیر شرایط موجود بر نتیجه آزمایش مشورت کنید.

تفسیر آزمایش GFR


چون چند محاسبه برای به دست آوردن نتیجه نهایی GFR انجام می‌شود و نتیجه تخمینی است، آزمایش GFR، آزمایش estimated GFR یا eGFR نیز گفته می‌شود. به همین دلیل آزمایش خون eGFR به نوعی اندازه‌گیری غیرمستقیم از وضعیت عملکرد کلیه‌ها است. هرچه نتیجه GFR پایین‌تر باشد، کلیه آسیب بیشتری دیده است. پزشکان میزان آسیب کلیه را با توجه به نتیجه آزمایش خون GFR تعیین می‌کنند و به عبارتی مرحله بیماری کلیوی را مشخص می‌سازند. مراحل آسیب کلیه به شرح زیر است:

  • مرحله ۱: سالم بودن کلیه‌ها یا وارد شدن حداقل آسیب به عملکرد کلیه‌ها (GFR 90 یا بالاتر)
  • مرحله ۲: نقص جزئی عملکرد کلیه‌ها (GFR بین ۸۹ ـ ۶۰)
  • مرحله ۳: آسیب متوسط (GFR بین ۳۰ تا ۵۹)
  • مرحله ۴: آسیب شدید کلیه‌ها (GFR بین ۲۹ تا ۱۵)
  • مرحله ۵: نارسایی کلیه (GFR 15 یا پایین‌تر)

البته نتیجه آزمایش با توجه به بازه‌های به کار برده شده در هر آزمایشگاه تفسیر می‌شود. معمولاً توصیه می‌شود که آزمایش GFR هر چند ماه یکبار تکرار شود تا الگوی مشخصی برای هر بیمار به دست آید. مصرف بعضی داروها بر میزان کراتینین اثر می‌گذارد. آزمایش کراتینین نیز در کنار آزمایش GFR انجام می‌شود. در صورت مصرف داروهای زیر، موضوع را به پزشک معالج خود اطلاع دهید:

  • آنتی بیوتیک‌های سفالوسپورین
  • آنتی بیوتیک‌های آمینوگلیکوزید
  • فلوکیتوسین
  • سیسپلاتین
  • سایمیتیدین
  • تری متوپریم
  • ایبوپروفن در سنین بالا

نکاتی که باید درباره این آزمایش در نظر داشته باشید


نکاتی-که-باید-درباره-این-آزمایش-در-نظر-داشته-باشید

احتیاط‌ها و نکات زیر را هنگام تفسیر نتایج  eGFR به خاطر بسپارید:

این آزمایش صرفاً عملکرد کلیه‌ها را تخمین می‌زند و احتمال اشتباه در آن بالا است

 دقت تست eGFR برای افراد دچار نقص‌های فیزیکی جدی، مانند قطع عضو، سوءتغذیه شدید و چاقی خطرناک به شدت کاهش می‌یابد.

فاصله اطمینان

فاصله اطمینان ۹۰ درصدی بسیار بزرگ است، برای مثال مقدار GFR 90 % بیماران در بازه سی درصدی تخمین واقعی خواهد بود و برای ۹۸ % مقادیری با ارزش تخمین ۵۰ % اندازه‌گیری می‌شود. به همین دلیل است که به بیماران توصیه می‌شود تا آزمایش را هر چند ماه یکبار تکرار کنند تا با اندازه‌گیری‌های متوالی بتوان نتیجه دقیق‌تری را اعلام کرد؛ برای مثال کاهش ۲۰ درصدی مقدار eGFR نشان دهنده بروز یک تغییر مهم است.

بررسی روند تغییرات eGFR

بررسی روند تغییرات eGFR اطلاعات دقیق‌تری را نسبت به تفسیر یک آزمایش ارائه می‌دهد. برای مثال کاهش تدریجی eGFR در اندازه‌گیری‌های متوالی نگران کننده‌تر از نتایج پایداری است که به مرور زمان تغییر نمی‌کند.

تفسیر محتاطانه نتایج

در معادلاتی که برای تخمین eGFR استفاده می‌شود، عملکرد نرمال یا نزدیک به نرمال رو به پایین تخمین زده می‌شود، بنابراین در تفسیر مقادیری که اندکی از مقدار نرمال پایین‌تر است، نباید قضاوت شتابزده داشت. در این شرایط توصیه می‌شود که آزمایش تکرار شود و افت تدریجی عملکرد کلیه به مرور زمان در نظر گرفته شود یا سیستاتین سی (بیومارکر دیگری برای عملکرد کلیه) اندازه‌گیری شود. شاخص‌های دیگر یا احتمال ابتلا به بیماری‌های کلیوی نیز باید در این بیماران در نظر گرفته شود. برای مثال باید آزمایش ادرار برای بررسی وجود خون و پروتئین در ادرار انجام شود، سابقه خانوادگی بیماری کلیوی لحاظ شود و …. گزارش روتین مقادیر eGFR  بالاتر از ۹۰ توصیه نمی‌شود و بسیاری از آزمایشگاه‌ها مقادیر بالاتر از ۶۰ را صرفاً به صورت >60 گزارش می‌دهند. بااین حال به خاطر داشته باشید که افزایش قابل ملاحظه (برای مثال ۲۰ درصدی) کراتینین در مقادیر بالای ۶۰ eGFR  باید مهم در نظر گرفته شود، چون این نتایج می‌تواند بیانگر تغییر واقعی در GFR باشد.

تغییر مقادیر در آزمایشگاه‌های مختلف

اندازه‌گیری کراتینین در آزمایشگاه‌های مختلف تفاوت می‌کند و مقادیر تابعی از روش‌های اندازه‌گیری است. به علاوه چون در آزمایشگاه‌های مختلف از فرمول‌های متفاوتی برای محاسبه GFR استفاده می‌شود، مقایسه اندازه‌گیری‌های eGFR در آزمایشگاه‌های مختلف پیچیده‌تر می‌شود.

عوارض آزمایش eGFR


برای انجام آزمایش eGFR، مقدار خون بسیار کمی از بیمار گرفته می‌شود که عموماً هیچ گونه عوارضی را ایجاد نمی‌کند و فرد می‌تواند فعالیت معمول خود را بلافاصله پس از آزمایش دنبال کند. البته محل ورود سوزن اندکی کبود می‌شود و ضربان دارد. چنانچه پس از آزمایش با خونریزی غیرعادی یا ناراحتی شدید مواجه شدید، موضوع را به پزشک اطلاع دهید.

اگر آزمایشEGFR شما بیماری کلیوی را ثابت کرد چه باید بکنید؟


اکثر بیماران مبتلا به بیماری‌های کلیوی مزمن می‌توانند به زندگی عادی خود ادامه دهند. هرچند نمی‌توان آسیب وارد شده به کلیه‌ها را جبران کرد، اما عارضه لزوماً تشدید نمی‌شود. بیماری کلیه صرفاً در درصد پایینی از بیماران به مرحله پیشرفته می‌رسد. اما حتی اگر عارضه خفیف باشد، باز هم باید از خودتان به خوبی مراقبت کنید تا بیماری‌تان تشدید نشود و احتمال ابتلا به بیماری‌های دیگری مانند ناراحتی قلبی عروقی کاهش یابد. رعایت توصیه‌های زیر به رفع مشکلات اصلی ناشی از بیماری کلیوی و در پیش گرفتن یک زندگی سالم کمک می‌کند.

مصرف-داروها

داروهایی را که پزشک برایتان تجویز کرده است، حتی اگر احساس کسالت می‌کنید، طبق دستور مصرف کنید. بعضی داروها از ابتلا به مشکلات جدی‌تر در آینده جلوگیری می‌کنند. همچنین بروشور داخل جعبه داروها را به دقت مطالعه کنید تا از تداخل‌های احتمالی آن با داروها یا مکمل‌های دیگر آگاهی داشته باشید. درباره مصرف داروهای بدون نسخه، مانند مکمل‌های تغذیه‌ای یا مسکن‌ها با پزشک معالج خود مشورت کنید، چون ممکن است این داروها بر عملکرد کلیه‌ها اثر بگذارد یا با داروهای تجویز شده تداخل داشته باشد.

رعایت-رژیم-غذایی-سالم

یک رژیم غذایی سالم و متعادل سلامت عمومی بدن را ارتقاء می‌دهد و خطر بروز مشکلات بیشتر را کاهش می‌دهد. یک رژیم متعادل شامل موارد زیر می‌شود:

  • میوه و سبزیجات فراوان، سعی کنید هر روز حداقل ۵ نوبت میوه و سبزیجات میل کنید.
  • وعده‌های غذایی مبتنی بر خوراکی‌های نشاسته‌ای: مانند سیب زمینی، نان، برنج یا پاستا
  • لبنیات یا جایگزین‌های آن
  • حبوبات، ماکیان، ماهی، تخم مرغ، گوشت قرمز و دیگر منابع پروتئین
  • مقدار کمی چربی اشباع، نمک و قند

همچنین پزشک شما را درباره تغذیه متناسب با بیماری کلیوی‌تان راهنمایی خواهد کرد؛ برای مثال شاید لازم باشد که پتاسیم یا فسفات کمتری دریافت کنید.

ورزش-منظم

ورزش منظم سلامت عمومی بدن را ارتقاء می‌دهد. از ورزش کردن نترسید. ورزش برای کلیه بیماران کلیوی، حتی افراد دچار بیماری‌های شدید نیز مفید است. ورزش کردن نه تنها انرژی بدن را افزایش می‌دهد، بلکه به بهبود خواب، تقویت استخوان‌ها، رفع افسردگی و تناسب اندام نیز کمک می‌کند و خطر ابتلا به مشکلاتی مانند بیماری قلبی را کاهش می‌دهد. اگر دچار بیماری کلیوی خفیف تا متوسط هستید، ورزش کردن را کنار نگذارید و مانند دیگر هم‌سن و سالان خود که کلیه‌های سالم دارند، ورزش کنید. اگر بیماری‌تان جدی‌تر است یا دیالیز را شروع کرده‌اید، توانایی‎تان برای ورزش کردن کاهش یافته است و سریع‌تر دچار تنگی نفس و خستگی می‌شوید. اما لازم نیست که بترسید، ورزش کردن هنوز هم برایتان مفید است. ورزش کردن را به آهستگی شروع کنید و تمرین‌ها را به تدریج سخت‌تر کنید. حتماً قبل از شروع یک ورزش جدید با پزشک معالج خود مشورت کنید.

ترک-سیگار

اگر سیگاری هستید، ترک سیگار کمک موثری به سلامت عمومی و کاهش خطر ابتلا به بیماری‌های مختلف خواهد کرد. اگر فکر می‌کنید که برای ترک سیگار نیاز به کمک دارید، حتماً با پزشک معالج خود مشورت کنید تا در صورت لزوم درمان‌های ترک سیگار را تجویز کنند.

واکسیناسیون

بیماری کلیوی فشار زیادی را به بدن وارد می‌کند و فرد را در برابر عفونت‌ها آسیب‌پذیر می‌سازد. بنابراین به بیماران کلیوی توصیه می‌شود که واکسن سالانه آنفلوآنزا و سینه پهلو را فراموش نکنند. این واکسن‌ها را می‌توانید در مطب پزشک یا داروخانه‌ها و مراکزی دریافت کنید که خدمات واکسیناسیون ارائه می‌دهند.

پاسخ دهید

نشانی ایمیل شما منتشر نخواهد شد. بخش‌های موردنیاز علامت‌گذاری شده‌اند *